Het gebied

Geschiedenis

Mater, april 1992
De eerste stap naar een nieuw reservaat: ."De Ruisere" in de rand van het Bos t' Ename.
Het Bos t'Ename, 62ha groot, vormt met zijn onmiddellijke omgeving een ca. 185ha groot gerangschikt landschap en een natuurkerngebied in het ontwerp van Groene Hoofdstructuur voor Vlaanderen.
Aan zijn Scheldevalleizijde wordt het gebied omsloten door de dichte bebouwing van Ename en Nederename, maar boven de helling van de valleiwand gaat het over in de losse Materse en Volkegemse rijgehuchten Spendelos, Blote, Natendries en Wolvenberg en het daarachterliggend oud koutergebied. Het is het prototype van een al heel lang op zichzelf liggend snippertje boslandschap, dat erg intensief -maar ten goede- door de inwoners van de omliggende dorpen en buurtschappen is gebruikt.

Vanuit deze vaststelling wordt het gebied vanaf de lente 1984 in samenspraak met de twee belangrijkste privé-eigenaars, de heren Daniël en Philippe Gevaert, door het Bestuur Monumenten en Landschappen en het Instituut voor Natuurbehoud als proefgebied aangewend in een ver doorgedreven historisch-ecologisch onderzoek rond bossen en vagen (woeste gronden) in Vlaanderen.
Dit loopt nu stilaan naar zijn einde en de resultaten ervan worden volgend jaar in boekvorm gepresenteerd. Hierop vooruitlopend kan nu reeds worden gezegd dat een belangrijke conclusie naar het beheer toe de wenselijkheid is om aan landschapsherstel te doen in de begraasde randzone van het bos. Vroeger sloten er grote oppervlaktes vaag ("dries" of "broek": extensief grasland-met-struiken) en halfintensief grasland via een brede overgangszone bij het bos aan. Het ligt nu nog steeds voor een groot deel van zijn perimeter ingebed in grasland, maar dit wordt steeds sterker bemest en begraasd, en de grens grasland-bos is vlijmscherp geworden. Hierdoor verdwijnt niet alléén soortenrijk grasland, maar ook het specifieke overgangsmilieu bij de bosrand, met o.a. eigen plantensoorten, vogels en insecten (met o.a. veel vlinders!).
Vanaf 1986 werd een vroeger erg rijk (voor de kenners mesofiel) hooiland in de bosrand te Volkegem door de Vlaamse Gemeenschap in experimenteel beheer genomen. Het gaat om een 54a 80ca groot perceel waarop een achttal jaar voordien het gebruik was gestopt, en dat volledig was verbraamd. Het ligt op de zuidelijk geëxposeerde wand van een zijvalleitje van de Riedekensbeek, dat van oudsher (we vinden het reeds in 1428 als zodanig terug) de Ruisere wordt genoemd.
De resultaten van het maaibeheer zijn nu, zes jaar later, erg positief (foto hierboven). Er heeft zich een prachtige overgangszone ontwikkeld tussen bos enerzijds en droog (zelfs warmteminnend) grasland en natter grasland anderzijds. De mantel bestaat vooral uit braam-, sleedoorn-, rode kornoelje- en olmestruweel, maar ook Spaanse aak is bijvoorbeeld aanwezig. In de zoom en aansluitend grasland vinden we erg interessante soorten als agrimonie, ruig hertshooi, zeegroene zegge, addertong, massa's echt duizendguldenkruid. Typerende planten voor de aansluitende bospercelen zelf zijn bosbingelkruid, maagdepalm, zwarte rapunzel, bosorchis, keverorchis, spekwortel, kardinaalsmuts. De rest van het valleitje bevat potentieel erg goede natte (in kwelzones) en droge graslandpercelen, met o.a. borstelbies op de tredplaatsen op de helling. Het wordt afgesloten en doorsneden door houtkanten met o.a. éénbloemig parelgras en knotbomenrijen van es en wilg, waartussen zich plaatselijk mooie hondsroosstruwelen bevinden. Landschappelijk vormt het een prachtig geheel.

Het is duidelijk dat hier via aankoop of huur van aan de Gevaert-kern grenzende randpercelen mogelijkheden aanwezig zijn voor een eigen Wielewaalreservaat.
In het licht hiervan werd een 92a 60ca groot grasland aangekocht, aansluitend aan het door de Vlaamse Gemeenschap experimenteel beheerd perceel en bij het Wallebos. Tot 1982 betrof het een natte hooiweide met veel koekoeksbloem en vermoedelijk ook dotterbloem, waarop het zijbeekje uitmondde in de Riedekensbeek. Door de Oudenaardse Landbouwschool werd het echter gedraineerd, zodat de huidige botanische waarde ervan gering is. Met het oog op verdere reservaatsuitbouw is het echter van groot strategisch belang. Het bezit bovendien een hoge potentialiteit, die via het ongedaan maken van de drainage, het terug bovengronds brengen van het zijbeekje extensief begrazen of maaien en het 'uitlokken' van een mantel- en zoomsituatie bij de bosrand werkelijkheid kan worden.
Het legt de ruimtelijke link met een 30a 80ca groot randbosje in de vallei van de daar nog sterk meanderende Riedekensbeek, dat eveneens werd aangekocht.
Het gaat om een relatief jong, tamelijk nat, verwaarloosd middelhoutbosje, aangeplant rond 1920. Het hakhout bestaat voornamelijk uit Zwarte en Witte els, Es en Gelderse roos. Als gevolg van de voorjaarstormen van twee jaar geleden resten in de boomlaag enkel nog een paar populieren en grauwe abelen. De kolonisatie van bossoorten uit het belendende Wallebos (de Gevaert-kern), met o.a. bosanemoon en slanke sleutelbloem is reeds ver gevorderd, maar nog niet ten einde. Aan de beekzijde, op een licht verheven oeverwal, vinden we o.a. donkere ooievaarsbek en sneeuwklokje. Op dit perceel kan een begin worden gemaakt met de verwezenlijking van een andere fundamentele conclusie uit het onderzoek: herstel van het traditioneel middelhout-bosbeheer, met o.a. het aanvullen en periodiek kappen van de struiklaag, hier reeds sinds de middeleeuwen om de 9 jaar. Dit beheer is van primordiaal belang voor onder meer het behoud van het bloemrijk aspect van dergelijke bostypes.

Er wordt een eigen beheerswerkgroep "Bos t' Ename" gevormd, die niet alleen binnen het eigen reservaat, maar ook in de rest van het gebied actief kan zijn en b.v. kan instaan voor geleide wandelingen.

Vanuit de wetenschap dat de betrokkenheid groeit naarmate een gebied dichter bij het eigen bed ligt, wordt hierbij vooral (maar niet uitsluitend!) beroep gedaan op mensen uit Ename, Nederename, Mater en Volkegem. Wie interesse heeft en nog niet is gecontacteerd, kan ondergetekende een seintje geven.
Guido Tack
T: 0474/90 02 30

 

Komende activiteiten

Werkdagen

Iedere laatste zaterdag van de maand is er een werkdag voorzien voor het onderhoud van het natuurreservaat. Iedereen is op deze dag welkom om een vrijwillige bijdrage te leveren.Afspraak steeds aan de loods, Boskant 56 te Oudenaarde. We werken van 9u tot 12u en van 13u30 tot 17u. Eten en drank worden voorzien. In de winter kappen we vooral bomen, in de zomer doen we veel hooilandbeheer. Meer info in onze maandelijkse nieuwsbrieven en op 0488/362 279.

Zie actualiteit

 

Citaat

Als de tuinman afwezig is, neemt de natuur snel over.

Penelope Hobhouse